Talent umowy międzynarodowej — wyniki PL-US (2002–2024)

Data: 2026-07-04 · Kod: prototyp/src/regret_bilateral.py

Konstrukcja

Talent dwustronny (TLN-2) dla umowy polsko-amerykańskiej: środek geometryczny obu Talentów krajowych z kursem rozłożonym po połowie:

$$V_{PLN}(t) = \sqrt{TLN_{PL}(t) \cdot TLN_{US}(t) \cdot \frac{S(t)}{S(0)}} \qquad V_{USD}(t) = \frac{V_{PLN}(t)}{S(t)/S(0)}$$

gdzie S to kurs PLN/USD; po stronie USD wzór jest symetryczny.

Żal liczony w obu krajach naraz: jednostka oceniana w PLN względem korytarza [CPI-PL, płaca-PL] i w USD względem [CPI-US, płaca-US]; żal okna = największe przekroczenie któregokolwiek z 4 brzegów (każda strona może być dłużnikiem lub wierzycielem). Horyzonty 3–20 lat, wszystkie okna.

Wyniki

Jednostka umowy	% okien zero-żalu	Mediana	p95	Najgorszy przypadek
TLN-2 dwustronny	20%	5,7%	23,0%	34,3% (dłużnik US, 2003→2008)
TLN-US	43%	3,4%	33,6%	60,7% (wierzyciel PL, 2003→2008)
TLN-PL	13%	13,4%	48,9%	77,2% (dłużnik US, 2003→2008)
USD nominal	0%	19,1%	77,0%	84,6%
50/50 PLN+USD nominal	0%	23,4%	70,1%	85,0%
PLN nominal	0%	30,6%	77,9%	93,0%

Kontekst próby: płace PL ×3,84 vs płace US ×1,82 (konwergencja), CPI PL ×2,01 vs US ×1,74, kurs bez zmian (×0,98) — realny rozjazd gospodarek ~2×.

Odczyt

TLN-2 tnie najgorszy przypadek o połowę względem najlepszej jednostki jednostronnej (34% vs 61–77%) i niemal trzykrotnie względem walut nominalnych (85–93%). Minimaksowa własność środka geometrycznego przenosi się na przypadek międzynarodowy.
Uczciwa granica: w umowie międzynarodowej istnieje ryzyko, którego żadna formuła nie usunie — realny rozjazd dwóch gospodarek (tu: konwergencja płacowa Polski, ×2 w 22 lata). To ryzyko musi gdzieś wylądować; jednostki jednostronne i waluty zrzucają je w całości na jedną stronę, TLN-2 dzieli po połowie w logarytmach. 34% na 20 lat to cena uczestniczenia w parze z gospodarką doganiającą — nie wada formuły.
Para PL-US jest blisko najtrudniejszego przypadku (transatlantycki + konwergencja). Dla par o zbieżnych trajektoriach (US-EU, US-UK) korytarze niemal się pokrywają i TLN-2 powinien mieć pasmo jednocyfrowe — do policzenia, gdy dodamy płace strefy euro.
Uogólnienie na N stron: średnia geometryczna Talentów uczestników (równe wagi lub wagi udziałów w kontrakcie) — kandydat na jednostkę rozliczeń konsorcjów i handlu wielostronnego.

Zastrzeżenia

Dane roczne; płace PL z tablic GUS/ZUS (do weryfikacji, jak w materialy/wyniki_kruche_gospodarki.md); płace US = produkcyjni w przemyśle; kurs = średnia roczna NBP. Wyniki wrażliwe na dobór próby 2002–2024 (jedna wielka konwergencja) — wskazany test na dłuższej parze (np. US-UK od 1939).

Strona wygenerowana automatycznie z pliku materialy/wyniki_talent_dwustronny.md w repozytorium — wersja markdown jest kanoniczna.